De economische wetenschap - Wat houdt economie in?

De economische wetenschap bestudeert het gedrag van de mens. Bekeken wordt hoe de mens ernaar streeft zo goed mogelijk in zijn behoefte te voorzien en hoe hij voortdurend een keuze maakt tussen de middelen waarmee de behoeften bevredigd kunnen worden. Welvaart is de mate waarin de mensen in hun behoeften kunnen voorzien.

Welvaartsstreven en relatieve schaarste

Het handelen van de mens dat gericht is op de behoeftenbevrediging wordt het welvaartsstreven van de mens genoemd. Dit welvaartsstreven hangt samen met de relatieve schaarste van de middelen (de goederen) die in de behoeften van de mens kunnen voorzien.

Relatieve schaarste betekent dat er in vergelijking tot de behoeften te weinig goederen zijn. De algemene economie richt haar aandacht daarom vooral op de goederenvoorziening en de verdeling van de goederen.

Goederenvoorziening

De goederenvoorziening gebeurt door gezinnen, bedrijven, overheid en het buitenland. Omdat de voorziening van goederen binnen het gezin niet gepaard gaat met inkomensbesteding en -verwerving, houdt de algemene economie zich uitsluitend bezig met de goederenvoorziening zoals die door de bedrijven, de overheid en het buitenland gebeurt. Het bedrijfsleven (en via het bedrijfsleven ook het buitenland) voorziet voornamelijk in de behoeften aan individuele goederen.

Individuele goederen zijn goederen die iemand, met uitsluiting van alle andere mensen, uitsluitend voor zichzelf kan gebruiken. Brood en kleding bijvoorbeeld. De overheid draagt zorg voor de voorziening in collectieve en quasi-collectieve goeder.

Collectieve goederen zijn goederen waarvan niemand van het gebruik kan worden uitgesloten. Bijvoorbeeld: brandweer, rechtsbescherming en veilige dijken.

Quasi-collectieve goederen zijn individuele goederen waarvan de voorziening om vaak politieke redenen door of namens de overheid gebeurt.

Economische ordening

Voorts bepaalt de overheid de economische ordening: het kader waarin het economisch proces zich afspeelt. De verschillende vormen van economische ordening hangen samen met:

1. de wijze van beslissen,
2. de informatieoverdracht.

De wijze waarop de economische beslissingen in een samenleving worden genomen kunnen zijn:

• gecentraliseerd (bijv. overheid bepaald minimumloon);
• gedecentraliseerd (bijv. hoogte loon bepaald door onderhandelingen werkgever en werknemer).

De informatieoverdracht m.b.t. de genomen beslissingen kan gebeuren met behulp van:

• het marktmechanisme (veranderingen in vraag en aanbod leiden tot prijsveranderingen, die veranderingen in schaarste weergeven).
• het budgetmechanisme (de democratische besluitvorming bepaalt de goederenvoorziening).
• het planmechanisme (door middel van rechtstreekse aanwijzingen en opdrachten wordt de uitvoering van een genomen beslissing aan anderen opgedragen).

Op grond van genoemde criteria kunnen de volgende typen van economische orde worden onderscheiden:

• vrije markteconomie
• centraal geleide economie
• budgeteconomie
• mengvormen, zoals de georiënteerde markteconomie