Geografische verkenningen I

Geografie is een wetenschap die zich bezighoudt met het in kaart brengen van de wereld. De discipline bestaat uit sociale en fysische geografie. In deze special wil ik alle twee de disciplines behandelen. Sociale geografie bestaat overigens ook weer uit verschillende subdisciplines, zoals politieke geografie, stadsgeografie, economische geografie, regionale geografie, culturele geografie, etc. In de meeste gevallen zal ik geografische boeken bespreken.

Geografie als wetenschap

Geografie is een verzamelnaam voor een aantal min of meer zelfstandige wetenschappen. Een belangrijk onderscheid is de bestudering van natuurlijke verschijnselen en sociale verschijnselen: fysische geografie en sociale geografie. Ze zijn allebei op zoek zijn naar een verklaring voor de ruimtelijke orde van verschijnselen aan het aardoppervlak. We letten hierbij op ruimtelijke patronen, ruimtelijke systemen en ruimtelijke processen.

Ruimtelijke patronen

Ruimtelijke patronen beschrijven en verklaren de verspreiding en verscheidenheid van allerlei sociale en fysische verschijnselen. Het begrip patroon betreft horizontale uitbreiding, rangschikking, configuratie, verdeling en geleding. Het begrip patroon veronderstelt ook regelmaat en regelmaat die tot algemene uitspraken leiden.

Ruimtelijke systemen

Ruimtelijke systemen beschrijven en verklaren de samenhangen tussen sociale en/of fysische verschijnselen. Zoals bijvoorbeeld: afwateringssystemen, verkeerscirculatiesystemen, de relaties stad-land. Een systeem is een afgrensbare verzameling elementen met hun onderlinge relaties. Ruimtelijke systemen worden vaak aangeduid met de term regionaal systeem. De moderne regionale geografie is sterk beïnvloed door het systeemdenken.

Ruimtelijke processen

Systemen kunnen worden gezien als momentopnamen van ruimtelijke processen. Processen hebben te maken met wijzigingen in verschijnselen, maar verschijnselen hoeven zelf niet louter ruimtelijk van aard te zijn. De moderne geografie is bij sterk procesgericht met veel aandacht voor de factor tijd.

Sociale geografie

De sociale geografie houdt zich bezig met de sociale verschijnselen van de geosfeer. Het begrip sociaal wordt soms heel eng geïnterpreteerd en soms heel breed. Ik hanteer hier een brede opvatting: alle verschijnselen die samenhangen met of voortvloeien uit activiteiten van menselijke groepen. Het gaat vooral om het sociale en door de mens gemaakt milieu. Enerzijds richt de sociale geografie zich op een samenspel van sociale, economische, politieke en culturele verschijnselen binnen specifieke milieus anderzijds op de kenmerkende verschillen tussen milieus. Het menselijk handelen kan niet los gezien worden van tijd en ruimte en moet daarom in hun specifieke context moeten worden beschouwd.