De synagoge - Beth HaKnesset: oorsprong en geschiedenis

Synagoge is de Griekse naam voor Beth HaKnesset, het huis van samenkomst. Men komt in de synagoge samen voor de godsdienstoefeningen en om te leren. Omdat leren een belangrijke plaats inneemt binnen het Jodendom wordt de synagoge ook wel in het Jiddisch sjoel (school) genoemd. Zo spreekt men van 'naar de sjoel gaan'. De plek waar men leert wordt beth hamidrash (leerzaal) genoemd. Een andere benaming voor synagoge is beth tefilla (huis van gebed).

Oorsprong en geschiedenis synagoge

Het is onduidelijk wat de oorsprong is van de synagoge. Binnen het Jodendom speelde de Tempel altijd een belangrijke rol. Na de verwoesting van de Tempel in 70 van de gewone jaartelling heeft de synagoge de plek van de Tempel min of meer ingenomen, voornamelijk wat godsdienstoefeningen betreft. Vanaf de eerste eeuw is de synagoge ook een belangrijke vergaderplaats geworden. Sommigen denken dat Psalm 74:8 er naar verwijst: "zij hebben alle vergaderplaatsen van God in het land verbrand.". De meesten werpen echter deze verwijzing.

Een betere verwijzing is Ezechiël 11:16: "een klein heiligdom". In Ezechiël wordt verschillende malen gesproken over een raad van oudsten die voor de profeet zat. Op basis hiervan vermoed men dat de synagoge tijdens de Babylonische ballingschap is ontstaan. Het is mogelijk dat de ballingen -waarschijnlijk op Sjabbat- bij elkaar kwamen om hun Heilige Geschriften te lezen en dat uit deze vergaderingen de synagoge is voortgekomen. Toch zijn er anderen die menen dat de synagoge ten tijde van de Eerste Tempelperiode is ontstaan. Maar daar is geen overtuigend bewijs voor.

Historisch staat in ieder geval wel vast dat tijdens de eerste eeuw de synagoge een algemeen ingeburgerde Joodse instelling was, die zeer centraal stond in het religieuze en ook sociale leven van de Joden, zowel in Israël als in de Diaspora.

Literaire bronnen

Belangrijke literaire bronnen zijn Philo (vermeldt dat in Alexandrië en Rome veel synagogen zijn), Flavius Josephus (noemt synagogen in Tiberias, Dora en Caesarea), de Talmoed (noemt de synagoge van de Alexandrijnen in Jeruzalem) en het Nieuwe Testament.

Archeologie

Ook de archeologie bevestigt het bestaan van synagogen voor de Tempelverwoesting in het jaar 70. Belangrijk is de ontdekking van een synagoge op Masada, de ruïne waar zich het bolwerk van het laatste Joodse verzet tegen de Romeinse overheersers bevond. In 73 viel Masada in handen van de Romeinen. Volgens professor Yigael Yadin is de ontdekking erg belangrijk geweest omdat daarvoor de oudste synagogen stamden uit de 2de en 3de eeuw van de gewone jaartelling. Het belang van deze synagoge is dat het stamt uit de tijd van vóór de verwoesting van de Tweede Tempel. Waarschijnlijk bestond de synagoge 80 jaar vóór de verwoesting van de Tweede Tempel.

Conclusie: kleine synagogen vóór de verwoesting van de Tweede Tempel

Op grond van de literaire bronnen en de archeologische opgravingen kan geconcludeerd worden dat op vele plaatsen -vooral in de grote steden- synagogen bestonden in de periode vóór de Tempelverwoesting. De synagogen waren erg klein. Daarom is het goed mogelijk dat in een stad als Jeruzalem een groot aantal synagogen aanwezig was in verschillende stadsdelen.

Na de verwoesting van de Tweede Tempel nam de synagoge het middelpunt in van het Joodse leven.