Etsel » Specials » Joodse filosofie
ETSEL - Laatste nieuws Israël/Jodendom

Startpagina - Joodse filosofie - Bijbelcommentatoren

Bij de filosofie van het Jodendom kan het Jodendom een thema of het voorwerp zijn van ons onderzoek, of het is het onderwerp (bron van ideeën die we trachten te begrijpen. Het Jodendom is een werkelijkheid. Het stelt: dat bepaalde uitzonderlijke gebeurtenissen hadden plaatsgevonden waar het aan ontsprong (Openbaring op de Sinaï); dat het staat voor bepaalde fundamentele lessen (Tora); dat het de toewijding van het Joodse volk aan God is (naleving Tora). De Joodse filosofie tracht de betekenis hiervan te begrijpen. We kijken dus naar het Jodendom als onderwerp (als bron van ideeën).

Wat kunt u zoal in deze special verwachten?

Naast een overzicht van de geschiedenis van de Joodse filosofie worden ook verschillende filosofische werken inhoudelijk besproken. We bespreken voornamelijk het werk van orthodoxe Joden. De belangrijkste Joodse filosofie ontwikkelde zich in de Middeleeuwen. Bekende Joodse filosofen uit die periode waren Saädja, Jehoeda Halevi, Maimonides, Crescas e.a. We hopen in de loop der tijd al deze filosofen te bespreken. Abraham Joshua Heschel was een conservatieve Jood maar hij was oorspronkelijk een chassidische Jood. Martin Buber was een liberale Jood maar hij schreef ook over het chassidisme. Bekende orthodoxe filosofie uit de tegenwoordige tijd is de Chabad filosofie en zijn filosofen zoals Eliezer Berkovits en Eliyahu Eliezer Dessler. Waar mogelijk geven we ook onze eigen visie weer waarbij we gebruik maken van andere orthodoxe bronnen.

Los van filosofen pur sang besteden we in deze special ook aandacht aan belangrijke Joodse denkers c.q. Bijbelcommentatoren, zoals Rasji, Nachmanides, Jozef Karo en anderen.


Joodse filosofie volgens de visie van Abraham Joshua HeschelJoodse filosofie - Martin Buber

Boekrecensie: De weg van de mens – Martin Buber recensie

Boekrecensie: De weg van de mens – Martin Buber

De weg van de mens (volgens de Chassidische leer) van Martin Buber is een klein boekje uit 1956 waarin -zoals de titel al aangeeft- de weg van de mens wordt uitgestippeld. Besproken worden: zelfinkeer…
Geschiedenis Jodendom: Joodse filosofie - Jehoeda Halevi

Geschiedenis Jodendom: Joodse filosofie - Jehoeda Halevi

In de serie over Joodse filosofen aandacht voor de volgende wijsgeren: Salomon ibn Gabirol (schreef 'Bron des Levens'), Bachja ibn Pakoeda (schreef 'De plichten van de harten'), Jehoeda Halevi (schree…
Geschiedenis Jodendom: Joodse filosofie - Philo & Saädja

Geschiedenis Jodendom: Joodse filosofie - Philo & Saädja

De oorsprong van de Joodse filosofie dateert al vanuit de tijd van de Bijbel. Er zijn veel argumenten in de Bijbel terug te vinden gebaseerd op rede en ervaring: de orde van het firmament (Psalm 19:2,…
Geschiedenis Jodendom: Joodse filosofie – Crescas e.a

Geschiedenis Jodendom: Joodse filosofie – Crescas e.a

De laatste vier belangrijke Joodse filosofen uit de Middeleeuwen zijn Gersonides, Crescas, Joseph Albo en Izaäk Abrabanel. Deze filosofen verzetten zich elk op eigen wijze tegen de filosofie van de Ra…
Geschiedenis Jodendom: Joodse filosofie-Maimonides-Rambam

Geschiedenis Jodendom: Joodse filosofie-Maimonides-Rambam

De Joodse filosoof Maimonides (Rabbi Mosjé ben Maimon- Rambam) wordt beschouwd als de meest diepzinnige filosoof van zijn tijd. Hij werd in 1135 te Cordoba geboren. Hij moest Spanje ontvluchten en kwa…

Jodendom - Chassidische leer: bij zichzelf beginnen

Bij conflicten met andere mensen dient u uw eigen innerlijke conflicten op te lossen. Dit kan alleen wanneer u uzelf als geheel beschouwd. Alleen dan kunt u genezen en kan gekeken worden naar de relat…

Jodendom - Chassidische leer: daar waar men staat

De wezenlijke taak van de mens ligt in de wereld om hem heen. Hier moet de mens het goddelijke leven doen oplichten. Het leven op aarde is van wezenlijk belang. De mens moet de aarde verbinden met de…

Jodendom - Chassidische leer: de bijzondere weg -weg tot God

Ieder mens moet op zijn eigen wijze en uit eigen kracht de weg volgen die tot God leidt. Elk mens biedt de wereld weer iets nieuws. Het heeft dus geen zin om grote mensen zoals Abraham, Izaäk of Jakob…

Jodendom - Chassidische leer: niet met zichzelf bezighouden

Hoewel de mens wel bij zichzelf moet beginnen mag hij niet bij zichzelf eindigen. Het is niet juist om zichzelf te kwellen wat hij fout heeft gedaan. Ga weg van het kwade en doe het goede. De taak van…

Jodendom - Chassidische leer: vastbeslotenheid-ziele-eenheid

Vastbeslotenheid wordt veroorzaakt door de eenheid van lichaam en geest. Zijn er te veel tegenstrijdigheden in de ziel dan kan een doel nimmer bereikt worden. Men kan proberen om te vasten, maar halve…

Jodendom - Chassidische leer: zelfinkeer - Waar zijt gij?

Toen Adam van de Boom des Kennis had gegeten vroeg God aan hem: “Waar zijt gij?” Natuurlijk wist God waar Adam was. Maar God bedoelde met deze vraag of Adam wist waar hij in het leven stond. Wat had h…
Joodse denkers: Rasji - Bijbelcommentaar in Joodse traditie

Joodse denkers: Rasji - Bijbelcommentaar in Joodse traditie

Voordat we beginnen met het Bijbelcommentaar van Rasji gaan we eerst in op het interpreteren van de Bijbel binnen de Joodse traditie. De eerste Joodse leraren waren priesters (zie Maleachi 2:7). Na de…
Joodse denkers: Rasji – Bijbelcommentaar (pesjat/derasj)

Joodse denkers: Rasji – Bijbelcommentaar (pesjat/derasj)

Rasji wilde de letterlijke betekenis van de Bijbel geven (pesjat). In zijn tijd gaven de rabbijnen de midrasj als exegese. Maar Rasji zegt nadrukkelijk geen derasj te willen leveren. Zo zegt hij over…
Joodse denkers: Rasji – Bijbelcommentaar; een uiteenzetting

Joodse denkers: Rasji – Bijbelcommentaar; een uiteenzetting

In dit artikel een algemene uiteenzetting van het Bijbelcommentaar van Rasji. Rasji werkte tegelijk aan zijn commentaren op de Bijbel alsook op de Talmoed. Hij deed dit heel systematisch en behoedzaam…
Joodse denkers: Rasji – Commentaar op Genesis

Joodse denkers: Rasji – Commentaar op Genesis

In het boek 'Rasji - een middeleeuws Joods denker' van Chaim Pearl geeft de auteur een aantal langere voorbeelden van Rasji's commentaar op de Tenach. Pearl tracht het commentaar uit te leggen en vers…
Joodse denkers: Rasji – het leven van Rasji

Joodse denkers: Rasji – het leven van Rasji

Rasji (resj, sjin en jod) is de afkorting van Shlomo Itschaki. Zijn leerlingen noemden hem Rabbenoe (onze rabbi) of Hamore (de leraar). Niemand weet precies wanneer Rasji geboren werd. Als jaren worde…
Joodse denkers: Rasji – historische achtergrond

Joodse denkers: Rasji – historische achtergrond

Aan de hand van het boekje 'Rasji – een middeleeuws joods denker' van Chaim Pearl beschrijven we het leven van Rabbi Salomo ben Isaak oftewel Rasji (Rashi). Rasji wordt gezien als één van de grootste…

Joodse filosofie - Chabad 10: De eenheid van God - Echad

De eenheid van God in het Jodendom is uniek. Het betreft niet het woord enkel (jachied) waarnaast nog iets anders kan bestaan. Het betreft een eenheid waarbij niets anders kan bestaan. God is dus alle…

Joodse filosofie - Chabad 11: Alles is Eén –Gods perspectief

Is de Schepping 'iets vanuit niets' of 'niets vanuit iets'? God is het enige wat bestaat. De Schepping bestaat slechts vanwege Gods wil. Uit zichzelf kan de Schepping dus niet bestaan. Dus moeten we z…

Joodse filosofie - Chabad 1: geloof moet worden ontdekt

Geloof kan niet worden geleerd; het moet ontdekt worden. Want geloof in God is niet een logische beslissing die een persoon neemt. Zou geloof afhankelijk zijn van onze kennis en begrip dan zou het afh…

Joodse filosofie - Chabad 2: geloven met verstand en ziel

Geloof is een gevoel dat wel of niet bestaat. Als het niet bestaat in het bewuste verstand van een persoon, zal het bevel om te geloven niet makkelijker maken om zulke gevoelens te hebben. Als hij gel…

Joodse filosofie - Chabad 3: een rustige vredige geest

Een liberale Joodse rabbijn was onder de indruk van de rust en vredige geest van de chassidiem. Hij vroeg zich af of dit niet naïef was. Kwam het omdat ze zich afzonderen van de moderne wereld zodat z…

Joodse filosofie - Chabad 4: begrijpen wat we niet begrijpen

Het geloof van een Jood is een functie van het bestaan van zijn ziel. Aan de andere kant zijn er tijden dat ons verstand in de weg zit en ons een beeld geeft van God waarin we moeilijk geloven. Als we…

Joodse filosofie - Chabad 5: Omdat God bestaat

Veel mensen geloven niet in God omdat het niet (wetenschappelijk) bewezen kan worden. Maar het feit dat wij mensen God niet kunnen ervaren, wil nog niet zeggen dat Hij niet bestaat. Vergelijk het met…

Joodse filosofie - Chabad 6: De valstrik van afgoden dienen

Joden is het verboden afgoden te dienen. Afgoden hebben geen autoriteit of wil; ze zijn geheel afhankelijk van God. Joden mogen dus alleen God dienen. Waarom dienen mensen dan toch afgoden? Omdat ze d…

Joodse filosofie - Chabad 7: De paradox van ons bestaan

Is ons bestaan echt of slechts een illusie? En als het echt is wat voor doel heeft het dan? Volgens het Jodendom is ons bestaan eindig en moet het dus een begin hebben. God schiep vanuit het niets iet…

Joodse filosofie - Chabad 8: de vrije wil van de mens

De mens is een uniek schepsel en onderscheidt zich van andere schepsels door de vrije wil. In Genesis lezen we dat de mens na het eten van de Boom des Kennis het verschil weet tussen goed en kwaad. Go…

Joodse filosofie - Chabad 9: God weet alles en vrije wil

De vraag waar filosofen zich al eeuwen mee bezighouden is: Als God weet wat de mens zal doen, hoe kan er dan sprake zijn van een vrije wil? En omgekeerd: Als de mens een vrije wil heeft hoe kan God da…
Joodse filosofie – Heschel: de Bijbel en de mensen

Joodse filosofie – Heschel: de Bijbel en de mensen

De Joodse filosofie van Heschel betoogt dat de Bijbel geen abstract idee is maar een altijd aanwezige werkelijkheid die door de profeten werd vernomen. Het Woord van God is geen illusie, geen sprookje…

Joodse filosofie – Heschel: De mens zoekt God

In Deuteronomium 4:29 en Jeremia 29:13 staat: “Gij zult daar de Eeuwige, Uw God zoeken en Hem vinden, wanneer gij naar Hem vraagt met uw ganse hart en met uw ganse ziel.” Door de geboden (mitswot) na…

Joodse filosofie – Heschel: De paradox van Sinaï

Hoe kon de mens de verpletterende aanwezigheid van God bij de berg Sinaï doorstaan? In Exodus 33:20 en Deuteronomium 4:33 staat dat de mens God niet kan zien en niet horen en in leven blijven. De were…
Joodse filosofie – Heschel: Filosofie van het Jodendom

Joodse filosofie – Heschel: Filosofie van het Jodendom

Aan de hand van het boek 'God zoekt de mens' bespreken we het eerste hoofdstuk uit dat boek 'Het zelfbewustzijn van het Jodendom'. Hierin bespreekt Abraham Joshua Heschel de verhouding tussen wijsbege…

Joodse filosofie – Heschel: gevoel voor het mysterie

De mens kan niets ontdekken. Dat wordt duidelijk bij een verhaal in Prediker waarin een man naar wijsheid zocht. Hij is inderdaad groter en rijker in wijsheid geworden, maar de man besefte dat de mens…

Joodse filosofie – Heschel: God gaat mysterie te boven

Geen mens zal God ooit kunnen zien en leven. God woont in donkerheid (1 Koningen 8:12). Job meldt dat God groot is en dat we Hem niet begrijpen. In Jesaja 55:8-9 staat: “Mijn plannen zijn niet jullie…

Joodse filosofie – Heschel: God is ondefinieerbaar

Hoe weten we dat God bestaat? God kan niet via de wetenschap verklaard worden. God is geen verschijnsel binnen de orde van de natuur. God staat boven de natuur. Zodra we het over God hebben betreden w…

Joodse filosofie – Heschel: God leren kennen

Hoe kunnen we God leren kennen terwijl Hij boven het mysterie staat? Godsdienstig denken moet in het mysterie beginnen. Uitgangspunt is het onbekende in het bekende. De geest moet om die reden buiten…

Joodse filosofie – Heschel: God zoekt de mens

De Bijbel spreekt niet alleen over het zoeken naar God door de mens, maar ook over God die naar de mens zoekt (Job 10:16). God achtervolgt de mens zelfs. God wil niet alleen zijn Hij wil dat de mens H…

Joodse filosofie – Heschel: God, Tora, natuur

Veel mensen aanbidden de natuur. De Oude Grieken deden dit in het bijzonder. De Bijbel verbiedt de aanbidding van de natuur. In Deuteronomium 4:19 staat geschreven: “dat gij ook uw ogen niet opslaat n…

Joodse filosofie – Heschel: Gods heerlijkheid

Zowel de profeet Jesaja als de profeet Ezechiël vernamen van Gods heerlijkheid. In Jesaja 6:3 staat: “de ganse aarde is van zijn heerlijkheid vol.” En in Ezechiël 3:12 staat: “Geprezen zij de heerlijk…

Joodse filosofie – Heschel: het verhevene in de Bijbel

Hoe kunnen we besef hebben van God door de wereld hier en nu waar te nemen? De Bijbel ziet de wereld volgens het verhevene, de verwondering, het mysterie, het ontzag, en de luister. De mens kan zichze…

Joodse filosofie – Heschel: Inzicht en geloof

De Eeuwige is onze God, de Eeuwige is Eén. Israël hoort de stem van God altijd. God maakte in elk geslacht gedeelte van het mysterie van Zijn naam bekend. Gods stem komt voor in de gedachten van de me…

Joodse filosofie – Heschel: Israëls verplichting

De wortel van het Joodse geloof is een innerlijke verknochtheid aan geheiligde gebeurtenissen; geloven is gedenken o.a. in de wekelijkse lezing van de Tora. Het gedenken is een verplichting. Bij de Op…
Joodse filosofie – Heschel: Jodendom en tijd

Joodse filosofie – Heschel: Jodendom en tijd

De woorden van de Bijbel zijn niet tijdloos. Er bestaat een verband tussen tijd en denken, daad en inhoud, schrijver en onderricht. Het gaat in de Bijbel niet alleen om een systeem van maatstaven, maa…

Joodse filosofie – Heschel: Mysterie van de Openbaring

De Openbaring is meer dan een menselijke ervaring. We moeten de gebeurtenis van de Openbaring niet gelijkstellen met de menselijke ervaring van de Openbaring. De aard van de Openbaring kan niet in men…

Joodse filosofie – Heschel: onderzoek van de profeten

Heeft de openbaring werkelijk plaatsgevonden? Wat voor bewijs zouden we hiervoor willen vinden? Bijvoorbeeld verslagen van de Egyptenaren en de Assyriërs? Maar hoe zouden zij verslag kunnen doen van e…

Joodse filosofie – Heschel: Ontzag voor God

God is de waarheid. Om de wereld te kunnen begrijpen dienen we God te begrijpen. De werkelijkheid ligt namelijk besloten in Gods wil en denken. In Job 11:7-9 vraagt Job zich af hoe Gods geheimen te do…

Joodse filosofie – Heschel: Openbaring op de Sinaï

Bij de Openbaring op de berg Sinaï ontstond het Joodse volk. De stem van God overweldigde de Joden. Het was een gebeurtenis zonder weerga. In Deuteronomium 28:10 staat: "Alle volken der aarde zullen z…

Joodse filosofie – Heschel: Wat betekent God voor ons?

Welke betekenis heeft God voor ons? God staat boven ons. Hij is Eén, enig, eeuwig. We hebben behoefte aan een levende God aan wie we onze zonden mogen belijden, die ons liefheeft, die een Vader is, et…

Joodse filosofie – Heschel: wonder van het leven

De wortel van de zonde is onverschilligheid t.a.v. het wonder van het leven. De moderne mens denkt dat alle raadsels op te lossen zijn. Echte wetenschappers realiseren zich echter dat ze slechts een p…

Joodse filosofie – Heschel: Woorden van de profeten

In ons vorig artikel ging het om het idee van de Openbaring en het verzet van de mens daartegen. Dat idee van de Openbaring hoeft nog geen feit te zijn. Toch zoeken we in de Tenach naar de stem van Go…
Gepubliceerd door Etsel op 18-02-2011, laatst gewijzigd op 06-02-2017. Het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van deze special ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Schrijf mee!